نگاهی بر افلاک‌نمای خیام

افلاک‌نما گریزگاهیست از چنبره آهن و سیمان و دودهایی که آسمان را از دیده‌هایمان دور و ستارگان و زیبایی های مسحورکننده‌اش را در انعکاس نورهای مصنوعی شهرهایمان محو و بی فروغ ساخته اند. افلاک‌نما «تماشاگه رازهای کیهانی» است در محیطی سرشار از آسایش و آرامش، مجهز به ابزارهایی بس خیالپردازانه و ارائه دهنده دانشی بس خردورزانه.

افلاک‌نما یکی از مظاهر کم نظیر فنآوری مدرن بشریست برای ایجاد پیوند بشر با مبدا خویش و برای بازگرداندن کنجکاوی همیشگی انسان درباره کیهان. افلاک‌نما هم ابزاریست برای پاسخ به کنجکاوی های یک نوجوان جویای حقیقت اطرافش و هم آزمایشگاهیست بزرگ در اختیار دانشجو و دانشمندی که فرضیه ها و تئوری هایش را در آن بیازماید و پرورش دهد و تکامل بخشد. این جایگاه بی نظیر علم و هنر و اندیشه و سرگرمی و تفریح دیرهنگام نیست که پا به عرصه حیات شهرها نهاده است، اما در همین مدت کم به سرعت رشد یافته و امروز بیش از سه هزار و سیصد افلاک‌نمای کوچک و بزرگ در شهرهای مختلف دنیا مشغول به کار هستند. این پدیده علمی، فرهنگی و اجتماعی حتی فراتر از نقش اصلی خود رفته و در برخی شهرها تبدیل به نماد و بازتاب دهنده هویت آن شهر شده است.

در کشور پهناور ما ایران، که مهد اخترشناسی و خاستگاه منجمان بزرگی چون خیام و خواجه نصیرالدین طوسی و ابوریحان بیرونی بوده، افلاک‌نما هنوز در آغاز راه است. پروژه عظیم و بی نظیر افلاک‌نمای خیام نیشابور آغازی پرشکوه برای ساخت افلاک‌نماها در ایران است.

ساختمان این افلاک‌نما با معماری بی نظیری ساخته شده و گنبد آن از نمادهایی چون مقبره خیام الهام گرفته و سر به آسمان فیروزه ای نیشابور سائیده است. قطر این گنبد ۳۰ متر و قطر پرده آن ۲۸ متر می باشد که در زمره افلاک‌نماهای بزرگ جهان قرار می گیرد. ظرفیت تالار نمایش زیر گنبد ۴۲۰ نفر بوده و سیستم تصویر سازی آن هیبریدی می باشد. در این سیستم از دو نوع پروژکتور برای تولید تصویر استفاده می شود، ۹ پروژکتور دیجیتال و یک پروژکتور اپتومکانیکی که تقریبا در مرکز سالن و در زیر گنبد افلاک‌نما نصب می شود.

 

پروژکتورهای اپتومکانیکال زایس

اصول کار این پروژکتورها قدیمی است و سالهاست که به وسیله شرکت زایس طراحی، توسعه و در افلاک‌نماهای مختلف در سرتاسر جهان استفاده شده اند. این پروژکتورها با چرخ دنده های دقیق و ظریف بسیار، موتورهای حرکت، لنزها، آینه ها و منشورهای مختلف با دقتی فوق العاده حرکت ماه و زمین و سیارات و ستارگان را به صورت مکانیکی شبیه سازی می کنند و با ابزار اپتیکی بر روی پرده نشان می دهند .

پروژکتور اپتومکانیکی StarMaster شرکت زایس که در افلاک‌نمای خیام نیز استفاده می‌شود.

کیفیت تصویری این پروژکتورها بسیار خوب است اما امکانات شبیه سازی و نمایشی اجرام آسمانی آنها خیلی محدود می باشد. با اینحال به کمک آنها درس های بسیاری را از نجوم مقدماتی می توان طراحی و نمایش داد.

پروژکتورهای دیجیتال

پروژکتورهای دیجیتال ساختمان ظاهری بسیار ساده تری دارند و صرفا تصاویر شبیه سازی شده به وسیله نرم افزارهای کامپیوتری را بر روی پرده کره ای افلاک‌نما می تابانند. ویژگی اصلی این پروژکتورها نسبت به پروژکتورهای ساده دیجیتال معمولی تولید تصاویر کروی است. در افلاک‌نماهای بزرگ این کار به وسیله یک پروژکتور قابل انجام نمی باشد و هرچه قطر کره نمایش بیشتر باشد باید تعداد بیشتری از آنها استفاده شوند.

البته تعداد این پروژکتورها برای هر افلاک‌نما به نوع پروژکتور آن هم بستگی دارد. به عنوان مثال افلاک‌نمای شهر ینای آلمان با ۸ پروژکتور زایس کار می کند ولی افلاک‌نمای شهر هامبورگ با همان اندازه قطر گنبد نمایش، از ۵ پروژکتور «دیجی استار» استفاده می‌کند. به هر حال نحوه نمایش اجرام آسمانی و مختصات سماوی و نیز شبیه سازی حرکت این اجرام در دوره های زمانی کوتاه تا بسیار طولانی، با استفاده از پنل کنترل و صفحه کلید کامپیوترهای مخصوصی که به هر دو سری پروژکتورها متصل می باشند انجام می شوند. نکته مهم در این موضوع نحوه کنترل همزمان پروژکتورهای اپتومکانیکی و دیجیتال است. چگونگی نمایش صورت فلکی ها منطقه دایره البروج و نیز سایر صورت فلکی ها و کنترل حرکت زمین و ماه و خورشید به صورت دستی و اتوماتیک جزو مهارت هایی هستند که باید فرا گرفته شوند.

 

برنامه‌ها:

برنامه‌ها و نمایش‌های متنوعی در افلاک‌نماها می‌توان پخش کرد. از جمله مهم‌ترین فواید افلاک‌نماها، نمای ۱۸۰ درجه‌ای است که از آسمان به دست می‌دهد و می‌توان تمام گنبد آسمان را که با چشم می‌بینیم روی آن شبیه‌سازی کرد. افلاک‌نما مرکزی آموزشی، فرهنگی و اجتماعی است و برای مخاطبان گوناگون با سنین مختلف و پیشینه آموزشی متفاوت می‌توان برنامه‌هایی تدارک دید.

از جمله برنامه‌های افلاک‌نمای خیام برگزاری دوره‌های آموزشی نجوم مقدماتی و پیشرفته، سخنرانی‌های تخصصی در باب نجوم و دیگر مفاهیم علمی و نمایش فیلم‌های تمام‌گنبد(Full Dome) نجومی و غیرنجومی است. مخاطبان این مجموعه را افراد ۵ سال به بالا با هرگونه پیشینه علمی تشکیل می‌دهند.

 

برای تماس یا هرگونه پرسشی که دارید میتوانید از طریق راه‌های تماس (اینجا) اقدام نمایید.

برای رزرو بلیط اینجا کلیک کنید.